Merkezin Kurulma Gerekçesi

Hacettepe Üniversitesi Arı ve Arı Ürünleri Araştırma ve Uygulama Merkezi (HARÜM)’nin Kurulmasının Gerekçesi

 

Türkiye iklim koşulları, bitki örtüsü ve 40. 000 arıcısı ile yeryüzünde arıcılığa en uygun ülkelerden birisidir. Ancak bu potansiyeli yönlendirecek, arıcıların sorularına cevap verecek ve sorunlarını çözecek bir kurum ya da kuruluşun olmayışı günümüzde bu iş kolunda rastlanan problemlerin büyüyerek çoğalmasına neden olmuştur.

 

Dünya’da yaklaşık 50 milyon bal arısı kolonisi yaşamakta olup, bunun 5 milyonu Türkiye’dedir. Birçok konuda alt sıralarda görmeye alıştığımız ülkemiz “ülkeler itibarı ile arıcılık tablosunda 8. sırada yer almasına rağmen, bal, polen, propolis üretimi ve ürün çeşitliliği yok denecek kadar azdır. Gelişmiş ülkelerde arıcılık alt yapı çalışmaları yıllar önce tamamlanmış olup araştırma, eğitim, yayın, arı sağlığı, damızlık ana arı üretimi, polinasyon, arı florası yetiştiriciliği, apiterapi ve üretici örgütlenmesi konusunda birçok çalışma yapılmıştır.

 

Türkiye kovan sayısı, bitki çeşitliliği ve iklimi ile arıcılığa en uygun ülkelerden biri olmasına rağmen ilgili konulara bilimsel yaklaşımının yeterli olmayışı, üreticinin bilinçsiz arıcılık yapması hem ülke ekonomisine hemde arı ürünleri tüketicisine büyük zarar vermiştir. Özellikle son yirmi yılda dünya’da arı ürünleri konusunda çok mesafe kaydedilmiş olup, bizim sadece bal olarak tadabildiğimiz üründen çeşitli ürünler (likör, şarap, krem, şampuan vb.). elde edilmiştir. Ayrıca polen, arı sütü, arı zehiri yada propolis gibi çok önemli diğer arı ürünlerinin  mikroskobik ve kimyasal çalışmaları tamamlanarak değişik ürün formları geliştirilmeye başlanmış ve çeşitli alanlarda kullanıma sunulmuştur (pastil, tablet, enjeksiyon formları, krem, losyon, sabun vb.). Ancak söz konusu bilgiler ve alt yapı çalışmaları araştırmacı kurumlar tarafından üretilmiş ve sektöre kullanılması için sunulmuştur.

 

Ülkemizde ise yapılan çalışmalar maalesef çok sınırlı olup, birkaç bilim adamının şahsi gayretlerinin dışına çıkılamamıştır.

 

Arı Ürünleri ve Arı Hastalıkları Araştırma, Geliştirme ve Uygulama Merkezi'nin gerekçelerinden biri, arı ve arı ürünlerinin bilimsel boyutta çalışılması ile üretici ve tüketici düzeyinde yeni ürünlerin geliştirilmesine olanak sağlayacak ve çeşitli konularda çalışmalar yaparak özelde üretici genelde ise tüketicinin korunması kapsamında araştırma ve geliştirme projeleri üretecektir. Ayrıca bilimsel içerikli seminerlerin yanında yaptığımız çalışmaların CD’ lerinide hazırlayarak öncelikle ilgili konularda eğitim veren yüksek okullara ve bakanlıktaki ilgili birimlere eğitim setleri hazırlanacaktır. Merkezin önem vereceği konulardan biride üretici düzeyinde kurslar açmaktır.

 

Arı hastalıkları gibi çok önemli olan bir konuda arıcının bilgi alabileceği bir merkez ülkemizde daha önce mevcut değildi. Saptanan hedeflerden biride arı hastalıkları konusunda teşhis yapan ve tedavi öneren bir laboratuarın kurulmasını sağlamak ve arıcının bu probleminin çözülmesine katkı sağlamaktır.

 

Yine son yıllarda hormonsuz sebze ve meyve üretiminde kullanılan bombus arısının üretimi konusunda danışmanlık hizmeti vermek ve merkez kapsamında kurulan sermızı bir örnek sera haline getirmek, hormonsuz domates yetiştirmek ve bazı önemli nektarlı bitkilerin fidelerinin geliştirilmesini sera ortamında sağlamak merkezin hedeflerinden bir başkasıdır.

 

Arı ürünleri ve arı hastalıkları araştırma, geliştirme ve uygulama projesi kapsamında yapılması planlanan çalışmalar, alanında ilk olup, hedefi, bugüne kadar yapılması gerekirken yapılmayan çalışmalara bir ivme vermek, üretici ve tüketici düzeyinde önemli bir yeri olan arı ürünlerinin alt yapı çalışmalarını bir an önce başlatarak, daha sonraki basamak olan ürün çeşitliliği çalışmalarına geçeçek bilgiyi üretmek ve ilgili konularda kurum yada kuruluşlara danışmanlık hizmeti vermektir.

           

Arı ve arı ürünleri konusunda Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nde 1980’li yıllardan günümüze kadar çeşitli konularda yüksek lisans ve doktora çalışmaları yapılmıştır. İlgili konuda yapılan ve tamamlanan projeler aşağıda listelenmiştir.

 

1.      Kadriye Sorkun (1982) İç Anadolu Bölgesi Ballarında Polen Analizi(Doktora Tezi). Danışman : Prof. Dr. Özden İnceoğlu, TÜBİTAK destekli.

2.      Nurdan Özer (1986) Bal Arısı Paraziti  Varroa jacopsoni  ile  Biyolojik  Mücadele (Doktora Tezi). Kısmen Bakanlık destekli. Danışman : Prof. Dr. Ayşe Boşgelmez.

3.      Behzat Gürkan (1989) Çam Pamuklu Koşnili  Marchelina  hellenica’nın  Biyo-Ekolojisi  ve Populasyon Dinamiği(Doktora Tezi). Danışman : Prof. Dr. Ayşe Boşgelmez, Türkiye Kalkınma Vakfı(TKV) destekli.

4.      Erhan Başar (1994) Ülkemizdeki Bal Arılarında Acarapis  woodi ve Nosema apis Parazitlerinin Araştırılması(Mastır Tezi). Danışman : Doç. Dr. Nevin Keskin, Türkiye Kalkınma Vakfı(TKV) destekli.

5.      Selçuk Hazır (1996) Türkiye’nin Farklı Bölgelerinde Üretilen Balların Antimikrobial Özelliklerinin İncelenmesi(Mastır Tezi). Danışman : Doç. Dr. Nevin Keskin, kısmen, üretici destekli. 

6.      Nursoy Yılmaz (1996)  İzmit  Yöresinden  Toplanan  Bal  ve  Polen  Örneklerinde  Element Analizi ile Bal Örneklerinde Polen Analizi(Mastır Tezi). Danışman: Doç.Dr.Kadriye Sorkun, kısmen Tarım Bakanlığı destekli.

7.      A. Murat Aytekin (1996) Ankara İli ve İlçeleri Apidae Familyası Üzerinde Sistematik Araştırmalar ve Bunların Ayçiçeği (Helianthus annuus L.) Bitkisindeki Polinatör Etkileri Üzerine Ön Çalışmalar(Mastır Tezi). Danışman : Prof. Dr. Neşe Çağatay, kısmen Tarım Bakanlığı destekli.

 

8.      Aygün Şahin (2000) Marmaris-Muğla Yöresinde Üretilen Çam Ballarının Mikroskobik Analizi ve Organoleptik Özelliklerinin Saptanması(Mastır Tezi). Danışman: Doç. Dr. Kadriye Sorkun, Türkiye Kalkınma Vakfı(TKV) destekli.

9.      Aslı Özkırım (2000) Ankara İli ve Çevresindeki Bal Arılarının Paraziter Hastalıklar Yönünden İncelenmesi (Mastır Tezi). Danışman: Doç. Dr. Nevin Keskin, destekleyen kuruluş Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV)

10.    Dürdane Kolonkaya, Öner Koçak, Kadriye Sorkun, Belda Başpınar; Varroa Hastalığına Karşı Kullanılan Pestisitlerin Dozu, Uygulama Yöntemi ve Kalıntı Analizi. Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV) destekli.

11.    Neşe Çağatay, Murat Aytekin, Osman Sert, Orhan Mergen; Bombus Arısı Yetiştiriciliğinde Uygun Irkların Tespiti ve Bunların Seralarda Kullanımı Üzerine Araştırmalar. Destekleyen kuruluş Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV)

12.    Kadriye Sorkun; Türkiye’nin Nektarlı Bitkileri ve Polenleri. Destekleyen Kuruluş : Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV) .  

13.    Kadriye Sorkun; Rize Anzer Yöresi Ballarının Polen Analizi. Destekleyen Kuruluş: Hacettepe Araştırma Fonu.

14.    Doç. Dr. Kadriye Sorkun Bursa Yöresinde Arılar Tarafından Toplanan Polenlerin Mikroskobik Analizi ve Önemli Polen Bitkilerinin Çiçeklenme Dönemlerinin Saptanması. Destekleyen kuruluş, Civan Arıcılık.

15.    Sorkun,K.,ve ark.Arı Ürünleri ve Arı Hastalıkları Araştırma Geliştirme ve Uygulama Projesi,(026042),HÜ Araştırma fonu,2002.

16.  Sorkun,K.,Yurtsever,N.,Geçay,Ö.,Kemaliye-Erzincan Yöresinde Üretilen Balların ve  Propolislerin Mikroskobik Analizi ve Organoleptik Özelliklerinin     Saptanması, TÜBİTAK,TOGTAG 3131.

17.    Selmanoğlu,G.,Songür,S.,Kolankaya,D.,Sorkun,K.,Özkök,A.,Süer,B.,Balarısı Ürünü olan Polenin Memelilerdeki Etkilerinin   İncelenmesi,HÜ.Araştırma Fonu,Proje no:02.G.067

18.    Sorkun,K.,Aytekin,M.,Yurtsever,N.,Hacettepe Üniversitesinde Eko Tarım Çalışmaları ve HARÜM Marka Hormonsuz Domates üretimi,H.Ü.Araştırma Fonu,Proje no:03 G 005

 

 

Yukarıda verilen döküman incelendiği zaman Biyoloji Bölümünde Arı ve Arı Ürünleri ile ilgili tamamlanmış birçok araştırma ile devam eden projeler görülmektedir

 

Projeleri destekleyen kuruluşlara bakacak olursak, TÜBİTAK, Tarım Bakanlığı, Hacettepe Üniversitesi Araştırma Fonu ve özel sektör projelerimize destek vermiştir (şekil-1).


Şekil 1:Proje destekleyen kurumlar ve desteklenen proje sayıları.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Şekil1, incelendiği zaman bölümümüze en çok özel sektör proje vermiş ve zaman içinde verilen proje sayısında bir artış olmuştur. Bugüne kadar yaptığımız projelerden alınan sonuçlar gerek üretici gerekse tüketici bazında kullanabilirliği olan ve yankı bulan çalışmalardır. Bugüne kadar yapılan çalışmalara gösterilen titizlik bundan sonra yapılacak çalışmalara referans oluşturmuştur. Bu da Hacettepe Üniversitesi’ne bazı sorumluluklar getirmiştir

 

Bu bağlamda çeşitli Arıcılık Kooperatifleri, Arıcılık Dernekleri ya da Arıcılıkla uğraşan özel ya da tüzel kişi ve kuruluşlar problemlerinin çözüme ulaştırılması koşulu ile kısmen ya da tamamen yaptığımız çalışmalara destek vermeyi istemektedirler.

 

Hacettepe gibi değişik konularda söz sahibi olan bir üniversitede bir araştırma ve uygulama merkezinin kurulması hem eğitim eksikliği çeken akademisyenlere hem de üreticilere büyük katkı sağlayacaktır. Üniversitemizin Gıda, Beslenme, Kimya, Tıp ve Eczacılık gibi bölümleri ile işbirliği içinde olan Biyoloji bölümü arıcılığın çeşitli sorunlarına çözüm üretebilmek için çaba sarfetmektedir.

 

 

Saygılarımla

 

 

Doç. Dr. Kadriye SORKUN

 

KARAR 2000. 11. 500  YÖK Yürütme Kurulu Kararları

 

1.      Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümünde arı ve arı ürünleri konusunda 1980’li yıllardan günümüze kadar birçok proje tamamlanmıştır. Merkeze katkıda bulunacak olan H. Ü. Fen Fak. Kimya Bölümü ile Biyoloji Bölümü Öğretim üyelerinin birlikte yürüttükleri çalışmaları mevcuttur. Ayrıca  H. Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü ve Sağlık Teknolojisi Yüksek Okulu Beslenme ve Diyetetik Bölümü ile yapılması planlanan güdümlü proje tekliflerimiz vardır. Biyoloji Bölümü dışındaki birimlerde  arıcılık ile ilgili uygulanmakta olan lisans ve lisans üstü programlarda verilen dersler mevcut değildir.

 

         Biyoloji Bölümünde konu ile doğrudan ilgili aşağıda sunulan dersler Y. lisans düzeyinde okutulmaktadır.

 

         BIO 708 Uygulamalı Palinoloji

         BIO 710 Nektarlı Bitkiler ve Arıcılık

         BIO 713 Entomopatojen Böcekler

         BIO 714 Apis Grubunun Mikrobial ve Paraziter hastalıkları

         BIO 507 Herbaryum Teknikleri

         BIO 510 Palinoloji

         BIO 503 Faydalı Bitkiler

         BIO 979 Ekonomik Entomolojide Özel Konular

 

2.      Merkezin üreteceği projelerden birimlere bilimsel destek sağlanacaktır. Ayrıca üretici düzeyinde, arıcı dernekleri ile yada arıcı kooperatiflerinin gereksinimleri doğrultusunda projeler üretilerek bu projelerin özel yada tüzel kişiler tarafından desteklenmesi sağlanacaktır. Yaklaşık 10 üniversitede açık bulunan Arıcılık Yüksek Okullarında görev yapan akademisyenlere eğitim programlarının açılması ve bu birimlerle de ortak projelerin planlanması hedeflenmektedir. Bu durumda söz konusu birimlerde yeni derslerin açılmasını, yeni projelerin gerçekleşmesini sağlayacaktır.

 

3.      Merkezin organize edeceği yeni projeler ve hizmet içi eğitimi ile ilgili birimlere bilgi akışı sağlanacaktır. Bu birimlerde oluşacak yeni dersler ve yeni projeler bu bölümde okuyan öğrencilere doğrudan yada dolaylı olarak yansıtılacaktır. Buda ilgili sektörde görev almak isteyecek kişi sayısında bir artışa neden olacak ve yeni iş kollarının gelişmesine katkıda bulunulacaktır.

 

4.     Merkez kapsamında kurulan ve kurulacak analizler de laboratuvarımız koşullarında yapılacaktır. Arı ürünlerinden yeni ürünlerin elde edilmesi üzerine projeler oluşturulacak ve bu bilgiler istekli kurumlara verilecektir. 

 

5.      Konuya özel olan kapsamlı yeni bir arıcılık eğitim  programı hazırlanacaktır.

6.      Öncelikle Hacettepe Üniversitesinin Fen Fakültesi Biyoloji ve Kimya Bölümü ile H. Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü ve Sağlık Teknolojisi Yüksek Okulu Beslenme ve Diyetetik Bölümü arasında yapılması planlanan yeni projeler vardır. Bu projeler ile bölümler arası işbirliği ve güç birliği sağlanacaktır. Ayrıca Hacettepe Üniversitesi’nin diğer bölüm ve ana bilim dalları ile yada diğer üniversitelerle işbirliği yaparak arı ürünleri ve arıcılığın geliştirilmesi ve problemlerin çözülmesi amacı ile kurulması planlanan laboratuarlar ile birçok rutin analiz yapılacaktır. Merkezin başlıca faaliyet alanları ayrıca aşağıda gösterilmiştir. Bu faaliyetlerin bir kaçı ülkemizde kısmen yapılıyor olmasına rağmen büyük bir bölümü yapılamamaktadır. Yürütülecek çalışmalardan özelde Hacettepe Üniversitesi, genelde ise Türkiye olumlu yönde etkilenecektir.

 

         a.   Arı, arı ürünleri, arı hastalıkları, ana arı ve bombus arı  yetiştiriciliği vb. konularında araştırma ve geliştirme amacı ile bilimsel araştırma, inceleme ve yayın yapmak ve bu alanda yapılacak çalışmalara destek vermek.

         b.   Ülkemizin doğal bal arısı  ırklarının ve önemli nektar kaynağı bitkilerinin ve diğer önemli   arı ürünlerinin olanaklar ölçüsünde yurt içi ve dışında tanıtmak ve değerlerini korumak.

         c.   Arı ve arı ürünlerinin bilimsel boyutta çalışılması ile üretici ve tüketici düzeyinde yeni ürünlerin geliştirilmesine olanak sağlayacak araştırmaların geliştirilmesine  olanak sağlayacak projeler üretmek ve bu projelerin çeşitli kurumlar tarafından desteklenmesini sağlamak.

         d.   Arı ve arı ürünlerini tanıtmak amacı ile uygulama grupları kurmak ve gereksinim duyulan  konuların eğitimine yönelik programlar düzenlemek.

         e.   Yurt içinde ve yurt dışında eğitici ve tanıtıcı seminer, kongre, konferans, sempozyum gibi çeşitli bilimsel toplantılar düzenlemek, yapılan toplantılara katılmak, benzer amaçlı resmi, özel kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak.

         f.    Ulusal arıcılık müzesinin kurulmasını sağlamak.

         g.   Arı ve arı ürünleri ile ilgili laboratuar ve atölyeler kurarak üniversitemiz ile diğer üniversiteler arasında bu konuda işbirliği yapmak.

         h.   Yüksek Öğretim bünyesinde açılan arıcılık eğitim programında görev alan yada istekli olan öğretim elemanlarının üniversitemizde açılacak  kurs, seminer vb. faaliyetlere katılmalarını sağlamak. Ayrıca arıcılığın çeşitli konularında akademik yada üretici düzeyinde  yaz okulları açarak ilgili kişi ve kurumlara eğitim vermek.

         i.    Merkez Yönetim Kurulu’nun kararlaştıracağı diğer etkinliklerde bulunmak.

 

7       Merkezin binası Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, D Kapısı, 12.Blok Bodrum Katında bulunmaktadır.. İlgili bölümlerdeki laboratuar olanaklarına ilave olarak yeni donanımların oluşturulmasına çalışılacaktır.

 

8.      Merkez kurucular kurulu ve danışma kurulu listesi aşağıdaki gibidir.

   

               KURUCULAR KURULU:

 

·        Doç. Dr. Kadriye Sorkun                 H.Ü.Fen Fak.Biyoloji Bölümü

·        Prof. Dr. Ali Nihat Bozcuk               H.Ü.Fen Fak.Biyoloji Bölümü

·        Prof. Dr. Neşe Çağatay                   H.Ü.Fen Fak.Biyoloji Bölümü

·        Prof. Dr. Dürdane Kolankaya          H.Ü.Fen Fak.Biyoloji Bölümü

·        Prof. Dr. Ayhan Temiz                     H.Ü.Gıda Mühendisliği Bölümü

·        Prof. Dr. Mine Yurttagül                  H.Ü.Sağlık Teknolojisi Yüksek Okulu

·        Doç. Dr. Bekir Salih                        H.Ü.Fen Fak.Kimya Bölümü

·        Doç. Dr. Nevin Keskin                    H.Ü.Fen Fak.Biyoloji Bölümü

 

      DANIŞMA KURULU:

 

madde işareti

Prof.Dr. Ali Fuat Kalyoncu                  H.Ü.Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi

madde işareti

Prof.Dr. Ayhan Temiz                         H.Ü.Gıda Mühendisliği Öğretim Üyesi

madde işareti

Prof.Dr. Aykut Kence                         ODTÜ Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi

madde işareti

Prof.Dr. Ayşe Boşgelmez                    H.Ü.Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi

madde işareti

Prof.Dr. Mine Yurttagül                       H.Ü.Sağlık Teknolojisi Yüksekokulu Öğretim Üyesi

madde işareti

Prof.Dr. Neşe Çağatay                        H.Ü.Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi

madde işareti

Prof.Dr. Suna Bozcuk                         H.Ü.Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi

madde işareti

 Tarım Bakanlığı Tarımsal Üretimi Geliştirme Genel Müdürlüğü (TÜGEM) Arıcılık Şubesi Temsilcisi

madde işareti

Türkiye Erozyonla Mücadele Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı (TEMA) Temsilcisi

madde işareti

Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV) Temsilcisi

madde işareti

Anadolu Arıcılar Birliği Temsilcisi

madde işareti

Uludağ Arıcılar Birliği Temsilcisi

Web Sayfası Sorumlusu: Doç. Dr. Aslı Özkök
Güncelleme Tarihi: Haziran 2018
Sorumluluk Sınırı
Hacettepe Üniversitesi
Arı ve Arı Ürünleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (HARUM)
harum@hacettepe.edu.tr
06800 Beytepe Ankara